NIEUWE BLOG RVD-Filmarchief : Afl.6 Een nieuw begin

1987 Knelpuntennota audiovisuele archieven

In 1987 zijn de hoofden van de vier nationale AV archieven in Nederland bijeen gekomen en hebben de Knelpuntennota audiovisuele archieven opgesteld, die dat jaar aan de minister van OC&W aangeboden is. Later kwam er ook een Knelpuntennota geluidsarchieven, maar die heeft op beleidsniveau op het ministerie nauwelijks aandacht gekregen, hoewel hij al in 1988 is aangeboden. Uiteindelijk werd het probleem ook in de Ministerraad geagendeerd.

1992 besluit Ministerraad en instelling stuurgroep

De Ministerraad besloot in 1992 dat er een “[…] landelijke voorziening voor het leggen van een infrastructuur voor audiovisuele archivering […]” moest komen, en een stuurgroep om dat voor te bereiden. Het onderzoekbureau Veldkamp kreeg opdracht tot in het kleinste detail na te gaan hoe de vier instellingen werkten. Die waren immers heel verschillend. De archieven van de publieke omroep bij het NOB in Hilversum waren op de media gericht; het Omroepmuseum werd gezien als een afgeleide daarvan; de Stichting Film en Wetenschap was er primair voor wetenschappelijk onderzoek. Het Filmarchief van de RVD hoedde de films die onder verantwoordelijkheid van de rijksoverheid vielen, het Filmmuseum vond zichzelf krachtens zijn bestaande opdracht helemaal geen archief, maar een museum en richtte zich op film als een primair cinematografisch document. Er waren dus meer verschillen dan overeenkomsten. De stuurgroep Nationaal Audiovisueel Archief onder leiding van de Commissaris der Koningin in Groningen, wijlen prof. H.J.L. Vonhoff, met onder andere de Algemeen Rijksarchivaris prof. dr. E. Ketelaar en hoofddirecteur RVD mr M.J.D. van der Voet, ging op 22 april 1993 aan het werk. Vóór de instellingen zèlf in 1987 een gezamenlijk voorstel deden om met elkaar af te spreken hoe ze welk materiaal moesten conserveren, hoe ze dat op zo veel mogelijk dezelfde manier zouden catalogiseren, hoe ze het zouden opbergen en hoe ze klanten zouden behandelen, had elke instelling naar bevind van zaken en veelal doelmatig gehandeld binnen de eigen opdracht.

1994 stuurgroep rapport

De stuurgroep bevestigde dat. Hij vond ook dat elke instelling zó’n specifieke taakstelling, verantwoordelijkheid en deskundigheid had, dat samenvoeging niet aan de orde was. Wel moest er een overkoepelend bureau komen om de vereiste extra subsidies en de besteding ervan te sturen. Dat was ook de mening van management en medewerkers van de archieven en van het Filmmuseum. Zij zagen geen professioneel heil in een fusie van de instellingen. Bovendien bleken drie van de vier partners moeite te hebben met de archieven van de publieke omroep bij het NOB. De stuurgroep bracht in december 1994 zijn rapport Lichtbeelden uit de schemering uit.

1995 voorzitter stuurgroep, Vonhoff, geeft eigen advies

Het rapport viel bij het ministerie van OC&W niet in goede aarde.De voorzitter van de stuurgroep zelf moet deze mening gedeeld hebben omdat hij op 21 oktober 1995 - op persoonlijke titel en zonder overleg - het ministerie zijn rapport Lichtbeelden voor de dageraad zond. Hierin werd aanbevolen alle vier instellingen wèl samen te voegen. Dit advies werd aanvaard. Hierdoor leek het alsof de einduitslag eigenlijk al vaststond en dat het werkgroeprapport die alleen moest bevestigen. Het advies van Vonhoff luidde dus dat de vier instellingen samengevoegd moesten worden.

1996 oprichting Stichting AVAC

Het Filmmuseum weigerde hierin mee te gaan omdat de minister het al eerder een geheel andere taakstelling had gegeven. De minister kon zichzelf niet herroepen en moest dus zijns ondanks het museum gelijk geven. Hieruit volgden andere ontwikkelingen, die buiten het kader van deze samenvatting vallen. Het persoonlijk advies van 1995 is de basis geworden voor wat op 1 juni 1996 de Stichting AVAC werd, in juni 1997 het Nederlands Audiovisueel Archief is gaan heten, en in 2005 het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. De vestiging in Rijswijk en Scheveningen is nog tot eind 2001 een apart onderdeel van het NAA gebleven.

en verdere ontwikkelingen

Eind 1996 voegden het FA en SFW zich bij de Stichting AVAC, die voorgezeten werd door prof. Vonhoff en waar van 15 april 1996 af Edwin van Huis algemeen directeur was. AVAC en opvolgers kregen dus de instructie om een nationale infrastructuur voor audiovisuele archivering te leggen, waarin rekening werd gehouden met de belangen van de (publieke) omroepen.

Na vijftig jaar hield het RVD-Filmarchief zo op te bestaan. Een aantal medewerkers vloeide direct of naderhand vrijwillig dan wel gedwongen af. Een deel van de kennis en deskundig-heden van het Filmarchief is daarmee verloren gegaan. Hoe een en ander zich verder ontwikkelde, is deel van de geschiedenis van Beeld & Geluid zelf en vindt hier dus geen plaats.

 

Noten

1) Hiërarchiek was het Filmarchief een afdeling van de dienst Beheer en Distributie Film en Foto, Directie Toepassing Communicatietechniek, RVD. In 1995 werd deze dienst vervangen door de dienst Publieksvoorlichting ad interim onder de hoofden Filmarchief en Filmdistributie. Sedertdien is de Directie verzelfstandigd en is de RVD beperkt tot de voorlichtingstaak sec.

2) Het Filmarchief diende jaarlijks een begroting in die onderdeel was van de begroting RVD/DTC en legde ook elk jaar verantwoording af in een jaarverslag. Alle begrotingen en jaarverslagen 1983-1996 zijn op Beeld & Geluid in de oude archieven aanwezig. Ze zijn openbaar. Uit de jaren voor 1983 zijn niet alle jaarverslagen bewaard gebleven. Ze zijn voor de fusie met oudere documenten teruggaande tot 1947 samengevoegd als ‘oud dossier FA’ en ‘oprichtingsdocumenten FA’. De FA-begroting als geheel viel gedeeltelijk ook binnen de begrotingen van de afdelingen Personele Zaken en Organisatie, Huishoudelijke Dienst en IT van het ministerie, en onder dat van de Rijksgebouwendienst voor gebouweninvesteringen.

3) Alle auteurs-, distributie- en bezitsrechten die het RVD-Filmarchief op 31 december 1996 bezat, gingen over op de nieuwe organisatie, maar ook de contractuele verplichtingen die er liepen. Alleen de Rijksarchiefdienst en het Huisarchief behielden zich hun rechten voor. Met de Directie Toepassing Communicatietechniek van de RVD moest een overeenkomst worden uitgewerkt, waarbij de overdracht van overheidsvoorlichtingsmaterialen en de rechten erop, door RVD aan AVAC, werd geregeld. Hiermee zou althans de continuïteit van de collectie Voorlichtingsproducties Rijksoverheid gegarandeerd worden.

4) Van de volgende personen die 1982-2001 op of voor het Filmarchief/Film- en Fotoarchief gewerkt hebben, in alfabetische volgorde, zijn de verantwoordelijkheden nog vast te stellen.

  • BAZIZ, Jamilla. Medewerkster Filmconservering
  • BOCK, Ron de. Contract filmbeschrijving (Den Haag en openbaar vervoer)
  • COSTA, Isabel. Afdelingssecretaresse, en medewerkster (contract)administratie 1996-2000
  • DOPPENBERG, Ellie. Medewerkster Inventarisatie en filmvoorbewerking
  • DRUNEN, A. van. Beheerder Filmarchief tot 1982
  • EGETER VAN KUYK, Robert. Hoofd van dienst 1982-1997
  • EGTER VAN WISSEKERKE, [W]. Contract filmbeschrijving (Ned.-Indië)
  • GALEN, Lex van. Hoofd Automatisering FA, later ook verantwoordelijk voor de ontsluiting van de Fotocollectie.
  • GENUCHTEN, Ellis van. Medewerkster Filmconservering
  • HAM, Piet van der. Contract filmbeschrijving (steden/dorpen + religie)
  • HEER, Herma de. Secretaresse HESHUSIUS, C.A. Contract filmbeschrijving (OIL, KNIL)
  • HILBERTS, Heidi. Hoofd Fotocollectie
  • HOGESLAG, Rob. Medewerker Filmbeheer, later hoofd Automatisering FA en fungerend Hoofd FA Rijswijk (2001)
  • HOGEVEEN, Paul. Hoofd Filmbeheer
  • JOOSSE, Miriam. Klantenbehandeling fotocollectie
  • KAPPETIJN, Erik. Senior documentalist/begeleider onderzoekers/medeverantwoordelijk voor de ontsluiting van de filmcollectie
  • KLEIJ, Ruud van der. Hoofdconservator en plaatsvervangend Hoofd FA 1983-1995
  • KLOK, Menno. Medewerker Filmconservering
  • KRUGER-MACDONALD, Hille. Assistente Filmbeheer.
  • KUSTERS, Paul. Hoofd FA Rijswijk 1997-1998.
  • LAUWERS, Mieke. Laatste afdelingshoofd FA Rijswijk 2001.
  • LITZOUW, Yvonne. Secretaresse MEER, Jelle van de. Hoofd Filmconservator
  • MEIJER, Tom. Beheerder kluizen FA.
  • NAWROT, Colin. Contract filmconservering
  • ROS, Jeroen. Documentalist/begeleider onderzoekers
  • SNELLENS, Ingrid. Secretaresse 1991-1995
  • TORCQUE, Aad. Hoofd Fotocollectie tot 1992
  • TREEBUSCH, Rob. Medewerker filmbeheer
  • VERMEER, Annemarie. Contract filmbeschrijving (Tweede Wereldoorlog + NSB.)
  • VERHOEVEN, Bob. Contract filmbeschrijving (Ned.-Indië)
  • VERSTER, Jaap. Filmconservator
  • WILLERS, Casper. Contract filmconservering
  • WIJK, Piet van. Hoofd FA Rijswijk 1998-2000
  • WIJNGAARDEN, Ernst van. Contract filmconservering ZORGE, Ab. Contract filmbeschrijving (Nederland, Ned.-Indië)